Spełnienie coraz ostrzejszych norm emisji spalin (Stage IV i Stage V) sprawiło, że większość nowych ciągników średniej i dużej mocy ma układ selektywnej redukcji katalitycznej (SCR) i wymaga tankowania AdBlue. Dla wielu rolników to nowy element obsługi, który bywa źródłem awarii i kosztownych wizyt serwisu. Przed zimą warto przypomnieć, jak działa ten układ i na co uważać.
Jak działa układ SCR
AdBlue to wodny roztwór mocznika o stężeniu ok. 32,5%. Wtryskiwany do układu wydechowego przed katalizatorem SCR, rozkłada się pod wpływem temperatury do amoniaku, który w katalizatorze reaguje z tlenkami azotu (NOx) ze spalin. W efekcie powstaje azot i para wodna. Silnik może dzięki temu pracować bardziej efektywnie, a emisja NOx spada do wymaganych poziomów.
Zużycie AdBlue zależy od silnika i obciążenia, zwykle wynosi kilka procent zużycia oleju napędowego. Brak AdBlue lub awaria układu powoduje ograniczenie mocy silnika, a w skrajnych przypadkach praktycznie unieruchomienie ciągnika.
Jakość AdBlue
Układ SCR jest bardzo wrażliwy na zanieczyszczenia. Kilka zasad:
- kupuj AdBlue spełniające normę ISO 22241, od sprawdzonych dostawców,
- nigdy nie rozcieńczaj AdBlue wodą i nie dolewaj do niego żadnych dodatków,
- używaj czystych konewek i dystrybutorów przeznaczonych wyłącznie do AdBlue,
- nie wlewaj AdBlue do zbiornika paliwa. To częsty błąd przy zmęczeniu, kończący się kosztowną naprawą układu paliwowego,
- nie używaj pojemników po innych płynach, nawet dokładnie umytych.
Przechowywanie w gospodarstwie
AdBlue jest wrażliwe na temperaturę i światło słoneczne. Przy przechowywaniu w wysokiej temperaturze stopniowo się rozkłada, a w niskiej zamarza.
| Warunek | Zalecenie |
|---|---|
| Temperatura | najlepiej w zakresie ok. -5°C do +25°C |
| Światło | z dala od bezpośredniego słońca |
| Zbiorniki | z tworzyw lub stali nierdzewnej, przeznaczone do AdBlue. Nie z miedzi, mosiądzu, aluminium czy stali ocynkowanej |
| Okres przechowywania | w dobrych warunkach do kilkunastu miesięcy |
Przy większym zużyciu wygodne są mobilne lub stacjonarne zbiorniki z pompą, licznikiem i pistoletem do AdBlue. Ograniczają one ryzyko zanieczyszczenia przy tankowaniu.
Filtr AdBlue
W układzie SCR znajduje się filtr AdBlue, zwykle w module pompy dozującej, który zatrzymuje zanieczyszczenia, zanim trafią do pompy i wtryskiwacza. To element eksploatacyjny, o którym często się zapomina.
- Interwał wymiany zależy od producenta, zwykle jest to co kilka tysięcy motogodzin lub co określoną liczbę lat.
- Zapchany filtr powoduje błędy układu SCR, spadek ciśnienia AdBlue i ograniczenie mocy silnika.
- Przy podejrzeniu zanieczyszczenia AdBlue warto wymienić filtr niezależnie od interwału.
Filtry AdBlue do ciągników, kombajnów i ładowarek różnych producentów dostępne są np. w dziale filtry AdBlue. Przy zamówieniu warto podać numer oryginału lub model i numer seryjny maszyny, bo filtry różnią się konstrukcją.
Zima: zamarzanie AdBlue
AdBlue zamarza w temperaturze ok. -11°C. Producenci ciągników to przewidują: zbiornik, przewody i pompa są podgrzewane, a układ po wyłączeniu silnika często cofa płyn ze strony wtryskiwacza do zbiornika. Mimo to zimą zdarzają się problemy:
- Po uruchomieniu w mrozie ciągnik może potrzebować chwili na rozmrożenie AdBlue. Ograniczenie mocy w pierwszych minutach bywa normalne.
- Nie wyłączaj zasilania ciągnika „na ślepo” odłącznikiem akumulatora zaraz po zgaszeniu silnika. Układ może nie zdążyć opróżnić przewodów.
- Uszkodzone grzałki zbiornika lub przewodów to częsta przyczyna zimowych błędów.
- Zamarznięcie AdBlue w zbiorniku zwykle nie powoduje jego uszkodzenia. Zbiorniki są przystosowane do rozszerzalności płynu.
- Nie dolewaj do AdBlue żadnych „antyzamarzaczy”. To zniszczy katalizator.
Krystalizacja
Biały, krystaliczny osad wokół wlewu, na wtryskiwaczu lub w układzie wydechowym to wykrystalizowany mocznik. Pojawia się przy wyciekach, niedokładnym tankowaniu lub pracy silnika na niskich obciążeniach, gdy temperatura spalin jest za niska do pełnego rozkładu AdBlue. Osad wokół wlewu można zmyć ciepłą wodą. Osady w układzie wydechowym i na wtryskiwaczu wymagają diagnostyki serwisowej.
Najczęstsze błędy
- Zanieczyszczony płyn z brudnej konewki lub kanistra.
- Przechowywanie AdBlue na słońcu lub w gorącym pomieszczeniu przez wiele miesięcy.
- Pomijanie wymiany filtra AdBlue.
- Długa praca na biegu jałowym, która sprzyja krystalizacji.
- Dolewanie wody lub innych dodatków.
Podsumowanie
AdBlue to dziś stały element eksploatacji nowoczesnych ciągników. Czysty płyn dobrej jakości, prawidłowe przechowywanie, regularna wymiana filtra i znajomość zachowania układu zimą pozwalają uniknąć większości awarii SCR i nieplanowanych przestojów.