Dobrostan zwierząt jeszcze niedawno był tematem głównie dla organizacji prozwierzęcych. Dziś to jeden z kluczowych tematów w hodowli: wpływa na dopłaty, wymagania odbiorców, przepisy i opłacalność produkcji. Hodowcy, którzy wcześnie dostosują się do nowych standardów, mogą na tym zyskać. Ci, którzy będą zwlekać, mogą zostać z budynkami niespełniającymi wymagań rynku.
Czym jest dobrostan w praktyce
Dobrostan to nie tylko „dobre warunki”. W naukach o zwierzętach stosuje się podejście oparte na pięciu wolnościach i nowszych modelach oceny dobrostanu, które obejmują:
- dostęp do odpowiedniej paszy i wody,
- właściwe warunki utrzymania: przestrzeń, legowiska, mikroklimat,
- zdrowie: zapobieganie chorobom, urazom i bólowi,
- możliwość naturalnych zachowań, np. ruchu, grzebania czy kontaktu z innymi zwierzętami,
- ograniczenie stresu i strachu.
W ocenie coraz większe znaczenie mają wskaźniki mierzone na samych zwierzętach, np. kulawizny, urazy, kondycja, czystość, a nie tylko parametry budynku.
Kierunki zmian w UE
Unia Europejska od kilku lat zapowiada przegląd przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt. Dyskutowane kierunki to m.in.:
- stopniowe odchodzenie od chowu klatkowego kur niosek i innych gatunków,
- więcej przestrzeni na zwierzę w niektórych systemach utrzymania,
- nowe zasady transportu zwierząt, w tym czas przewozu i warunki w upały,
- ograniczanie zabiegów bolesnych, takich jak kastracja bez znieczulenia czy obcinanie ogonów prosiętom,
- systemy znakowania produktów informujące o warunkach chowu.
Tempo wprowadzania tych zmian jest przedmiotem politycznych negocjacji, a część propozycji była odkładana. Kierunek jest jednak jasny i warto uwzględniać go przy planowaniu inwestycji w budynki, które mają służyć kilkadziesiąt lat.
Ekoschematy dobrostanowe
W ramach Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce funkcjonuje ekoschemat „Dobrostan zwierząt”, w ramach którego hodowcy mogą otrzymywać dodatkowe płatności za stosowanie praktyk wykraczających ponad minimalne wymagania prawa. Dotyczy on m.in. bydła, świń, owiec i kóz, a praktyki obejmują np. zwiększoną powierzchnię w budynkach, wypas, dostęp do wybiegu czy utrzymanie na ściółce. Zasady i stawki są co roku aktualizowane przez ARiMR, dlatego przed sezonem warto sprawdzić aktualne wymagania.
Wymagania odbiorców
Duże sieci handlowe i przetwórcy coraz częściej wprowadzają własne standardy dobrostanowe. Przykładem są zobowiązania do rezygnacji z jaj z chowu klatkowego, programy mleka od krów z dostępem do pastwiska czy wieprzowiny z chowu o podwyższonym dobrostanie. Dla hodowcy oznacza to z jednej strony konieczność dostosowania się, z drugiej szansę na wyższą cenę i stabilne kontrakty.
Technologia w służbie dobrostanu
- Obroże i czujniki na krowach monitorujące przeżuwanie, aktywność i temperaturę pozwalają wcześnie wykrywać choroby i ruję.
- Kamery i analiza obrazu oceniają kulawizny, kondycję i zachowanie zwierząt.
- Czujniki mikroklimatu w budynkach mierzą temperaturę, wilgotność, amoniak i CO2, sterując wentylacją.
- Mikrofony w chlewniach wykrywają kaszel jako wczesny sygnał chorób układu oddechowego.
- Szczotki do drapania, materiały manipulacyjne i elementy wzbogacające środowisko to proste rozwiązania, które realnie poprawiają dobrostan.
Proste zmiany o dużym znaczeniu
| Gatunek | Przykładowe działania |
|---|---|
| Bydło mleczne | wygodne legowiska z miękkim podłożem, szczotki, chłodzenie latem, dostęp do wybiegu lub pastwiska, regularna korekcja racic |
| Cielęta | odpowiednia ilość siary i mleka, sucha ściółka, kontakt z innymi cielętami |
| Świnie | materiały manipulacyjne (słoma, drewno, liny), odpowiednia obsada, kontrola mikroklimatu |
| Drób | ściółka do grzebania, grzędy, naturalne światło, ograniczenie obsady |
Wiele z tych działań przekłada się bezpośrednio na wyniki produkcyjne: mniej kulawizn i mastitis, lepszy rozród, niższe zużycie leków i niższe upadki.
Wyzwania dla hodowców
Największym problemem są koszty dostosowania starszych budynków i niepewność co do przyszłych przepisów. Hodowcy obawiają się też, że wyższe wymagania w UE nie będą obowiązywać importu z krajów trzecich, co pogorszy ich konkurencyjność. Dlatego tak ważne jest, żeby przy nowych inwestycjach myśleć perspektywicznie i projektować budynki z zapasem przestrzeni i możliwością adaptacji.
Podsumowanie
Dobrostan zwierząt to dziś element strategii każdego gospodarstwa hodowlanego. Wpływa na dopłaty, wymagania odbiorców i wyniki produkcyjne. Dobrze zaplanowane zmiany, często niewielkim kosztem, mogą przynieść korzyści zarówno zwierzętom, jak i hodowcy.